สามัญสำนึกที่กำลังเลือนหายไปในยุคของปัญญาประดิษฐ์

ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI กำลังรุดหน้าไปอย่างก้าวกระโดด เราเห็นศักยภาพอันน่าทึ่งของมันในการประมวลผลข้อมูลมหาศาล

คิดคำนวณซับซ้อน และทำงานที่มนุษย์ทำได้ยากด้วยความเร็วและประสิทธิภาพที่เหนือกว่าแทบทุกด้าน

แต่ท่ามกลางความฉลาดล้ำนี้ มีสิ่งหนึ่งที่ AI ยังคงเข้าไม่ถึงได้อย่างถ่องแท้ นั่นคือ สามัญสำนึก หรือ Common Sense

ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญที่ทำให้มนุษย์เข้าใจและใช้ชีวิตอยู่ในโลกใบนี้ได้อย่างมีเหตุผลและเป็นธรรมชาติ

AI โดยเฉพาะโมเดลภาษาขนาดใหญ่ (LLMs) และระบบเรียนรู้เชิงลึก (Deep Learning) แสดงความสามารถในการสร้างสรรค์ภาษา การแปล และการตอบคำถามได้ยอดเยี่ยม

พวกมันทำสิ่งเหล่านี้ได้โดยการจดจำและคาดเดาจากแพทเทิร์นจำนวนมหาศาลที่ถูกป้อนให้เรียนรู้

อย่างไรก็ตาม ความฉลาดของ AI ยังคงจำกัดอยู่แค่ข้อมูลที่ถูกป้อนเข้าไปเท่านั้น

มันยังขาดความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับโลก ความสัมพันธ์เชิงเหตุผลที่ซับซ้อน หรือแม้แต่หลักฟิสิกส์พื้นฐานที่เด็กเล็กก็รู้

สามัญสำนึกคือความรู้โดยนัยที่มนุษย์ทุกคนมีติดตัว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องง่าย ๆ เช่น ของที่ปล่อยจากมือจะตกลงพื้น

หรือความเข้าใจในบริบททางสังคม ว่าควรปฏิบัติตัวอย่างไรในสถานการณ์ที่ต่างกัน

AI กลับต้องเรียนรู้สิ่งเหล่านี้จากข้อมูลที่ชัดเจน และมักจะประสบปัญหาเมื่อเผชิญกับสถานการณ์ที่ อยู่นอกชุดข้อมูลการฝึกฝน (out-of-distribution)

มันอาจให้ข้อมูลที่ฟังดูน่าเชื่อถือ แต่เมื่อพิจารณาอย่างถ้วนถี่กลับพบว่า ไร้ซึ่งสามัญสำนึก หรือที่เราเรียกว่า การหลอนของ AI (AI hallucination)

เพราะมันไม่ได้ “เข้าใจ” จริง ๆ แต่แค่ “สร้าง” คำตอบที่สอดคล้องกับแพทเทิร์นที่เคยเห็นมาเท่านั้น

คำถามสำคัญคือ หากเราพึ่งพา AI มากเกินไป จนมันกลายเป็นผู้ตัดสินใจหรือผู้ให้คำตอบในแทบทุกเรื่อง จะเกิดอะไรขึ้นกับสามัญสำนึกของมนุษย์เราเอง?

มีความเสี่ยงที่ทักษะ การคิดวิเคราะห์ และ การพิจารณาถึงเหตุผลเชิงสามัญสำนึก จะค่อย ๆ ลดลง

เมื่อมนุษย์เริ่มเชื่อในสิ่งที่ AI บอกโดยไม่ตั้งคำถาม ไม่ใช้สมองคิดไตร่ตรอง หรือตรวจสอบความสมเหตุสมผล

เราอาจจะเริ่มมองข้ามความผิดพลาดทางสามัญสำนึกของ AI ไป กลายเป็นความคุ้นชินที่อาจนำไปสู่การตัดสินใจที่ผิดพลาดในวงกว้างได้

การพัฒนา AI ให้มีสามัญสำนึกมากขึ้นจึงเป็นความท้าทายใหญ่สำหรับนักวิจัย

แนวทางหนึ่งคือการผสมผสานความสามารถด้านการจดจำแพทเทิร์นของ AI เข้ากับระบบ การให้เหตุผลเชิงสัญลักษณ์ (symbolic reasoning)

ซึ่งจำลองวิธีการคิดแบบมีหลักการของมนุษย์ เพื่อให้ AI สามารถเข้าใจบริบทและอนุมานได้ดีขึ้น

ในขณะเดียวกัน มนุษย์เองก็ต้องไม่ทิ้งบทบาทสำคัญ การใช้ AI อย่างมีวิจารณญาณคือสิ่งจำเป็น

เราต้องมอง AI เป็นเพียง เครื่องมือเสริม ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ไม่ใช่ผู้ที่มาแทนที่สติปัญญาของเรา

การส่งเสริม การคิดเชิงวิพากษ์ และ การตั้งคำถาม ยังคงเป็นหัวใจสำคัญ เพื่อให้เรายังคงเป็นผู้ควบคุมและชี้นำเทคโนโลยีนี้ไปในทิศทางที่ถูกต้อง

ในโลกที่ AI พัฒนาไม่หยุดยั้ง การรักษาสมดุลระหว่างการพึ่งพาเทคโนโลยีกับการพึ่งพาสามัญสำนึกของตนเอง จึงเป็นกุญแจสำคัญสู่การอยู่ร่วมกันอย่างชาญฉลาด