ทำไมเราถึงยอมเชื่อฟังเครื่องจักรมากกว่ามนุษย์ด้วยกันเอง?
เคยสังเกตไหมว่าหลายครั้งเรายอมทำตามคำสั่งหรือข้อเสนอแนะจาก เครื่องจักร หรือ ระบบอัตโนมัติ ได้ง่ายดายกว่าการฟังคำแนะนำจากเพื่อนร่วมงานหรือผู้คนรอบข้าง ทั้งที่บางครั้งคำแนะนำนั้นอาจดูผิดแปลกไปจากสัญชาตญาณ เหตุการณ์แบบนี้กำลังเกิดขึ้นทั่วโลก และมันกำลังเปลี่ยนวิธีที่เรา เชื่อใจ สิ่งต่างๆ อย่างเงียบๆ
ความน่าเชื่อถือที่ไร้อารมณ์
ทำไมเราถึงมีแนวโน้มที่จะ ยอมเชื่อฟัง ระบบอัตโนมัติได้ง่ายกว่ามนุษย์?
หนึ่งในเหตุผลสำคัญคือ เรามองว่าเครื่องจักรไม่มีอคติ ไม่มีความรู้สึกส่วนตัว และทำงานด้วย ตรรกะ ที่เที่ยงตรง
ระบบอัตโนมัติให้ ความแม่นยำ และ ความเร็ว ในการประมวลผลข้อมูลที่เหนือกว่ามนุษย์มาก ทำให้เราเชื่อว่าผลลัพธ์ที่ได้มาจากพวกมันนั้นถูกต้องและเป็นกลางกว่า
นอกจากนี้ การโต้แย้งกับ เครื่องจักร ยังสร้าง ความขัดแย้งทางสังคม น้อยกว่าการโต้แย้งกับคนจริงๆ หากผลลัพธ์ออกมาไม่ดี การตำหนิระบบดูเหมือนจะเป็นเรื่องที่ง่ายกว่าการตำหนิมนุษย์ด้วยกัน
อคติที่ซ่อนอยู่ในใจ: Automation Bias
ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกว่า อคติทางระบบอัตโนมัติ (automation bias) ซึ่งหมายถึงแนวโน้มที่เราจะให้ความสำคัญกับคำแนะนำของระบบอัตโนมัติมากกว่าข้อมูลที่ขัดแย้งจากแหล่งอื่น แม้ว่าข้อมูลจากแหล่งอื่นนั้นจะเป็นคำแนะนำจาก มนุษย์ ผู้มีประสบการณ์ก็ตาม
ลองนึกภาพนักบินที่ต้องตัดสินใจในสถานการณ์วิกฤติ หากระบบเตือนว่าต้องทำแบบหนึ่ง แต่อีกฝ่ายหนึ่งซึ่งเป็นนักบินด้วยกันกลับบอกให้ทำอีกแบบหนึ่ง หลายครั้งที่นักบินมักจะเลือกเชื่อ ระบบอัตโนมัติ เพราะความเชื่อว่าระบบไม่มีวันผิดพลาด
ผลลัพธ์คือ ความประมาท และการละเลยสัญชาตญาณ หรือความรู้จากประสบการณ์ของมนุษย์ ซึ่งอาจนำไปสู่ข้อผิดพลาดร้ายแรงได้ เพราะแม้แต่ระบบที่ซับซ้อนที่สุดก็ยังคงมีข้อจำกัดและสามารถผิดพลาดได้
การเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์แห่งความเชื่อใจ
การพึ่งพา ระบบอัตโนมัติ ไม่ได้แค่ช่วยให้ การตัดสินใจ เร็วขึ้นเท่านั้น แต่มันยังค่อยๆ เปลี่ยนแปลงว่าเราวางใจใครหรือสิ่งใด
ในอดีต เราอาจเชื่อมั่นในผู้เชี่ยวชาญที่มีประสบการณ์ แต่ในปัจจุบัน อัลกอริทึม และ ปัญญาประดิษฐ์ เริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในแทบทุกวงการ ไม่ว่าจะเป็นการวินิจฉัยทางการแพทย์ การวางแผนการเงิน หรือแม้แต่การเลือกซื้อสินค้า
ความจริงที่ว่ามนุษย์ยอมทำตามคำแนะนำจาก เครื่องจักร มากกว่าเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในโครงสร้างความ เชื่อใจ ของสังคม
เรากำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่เส้นแบ่งระหว่างความจริงกับความน่าเชื่อถือที่สร้างโดยเทคโนโลยีเริ่มพร่าเลือนมากขึ้น การทำความเข้าใจปรากฏการณ์นี้จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อที่เราจะได้ใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีอย่างชาญฉลาด โดยไม่ละเลยคุณค่าของสัญชาตญาณและประสบการณ์ของมนุษย์ที่สั่งสมมา